Anders leren kijken na trauma
Anders leren kijken na trauma. Wat zie je als je stopt met focussen op wat ‘stuk’ is?
Les uit Onderweg: “Door anders te kijken, kun je meer zien.”
Wat je ziet als je blijft kijken naar wat mis is.
Ik heb dat echt jarenlang gedaan. Alsof ik door een lens naar mezelf keek. En die liet me maar één ding zien: wat ik was kwijtgeraakt.
Ik zag alleen maar wat ik niet meer was. Of niet meer durfde en niet meer kon. Dát was wat ik zag. Het enige dat ik deed, was mezelf blind staren op dat ene stuk en hoe langer ik keek, hoe zwaarder het werd. En ook voelde het meer en meer als mijn enige waarheid. Het was eigenlijk alsof ik een klein zwart stipje onder de microscoop legde en het zo’n 300x vergrootte.
Die laatste vergelijking kwam van mijn behandelaar. Hij was het die op een dag iets tegen me zei, dat me stil kreeg. Het was een kantelpunt.
“Wat als je niet te weinig ziet, maar je gewoon steeds naar hetzelfde stuk kijkt. Wat als je de microscoop eens aan de kant schuift?”
Stilte. Die zin trof doel en bleef hangen. En erger nog, hij had gelijk. Ik was gaandeweg vergeten om te kijken naar het geheel. Ik zag alleen nog maar mijn tekortkomingen en beschadigingen. Alsof dat het enige was dat van mij was overgebleven. Maar dat was niet waar.
Trauma verandert hóe je kijkt en waar je op focust
Een trauma doet meer dan veranderen hoe je je voelt. Het verandert ook hoe je kijkt. Je blik versmalt en wordt gefocust op gevaar, schuld en verlies. Dat is logisch. Dat is namelijk hoe je hersenen werken om te proberen te overleven.
Als je net als ik leeft met trauma en PTSS herken je dit: je hoofd staat continu in waakstand. Hyperalert. Je staat ‘aan’, zogezegd. Continu scannen van de wereld om je heen. Je speurt 24/7 naar dreiging. Ook in jezelf. En juist daardoor zie je alleen nog maar je pijn, je angsten, je tekortkomingen en alles wat je bent kwijtgeraakt.
Dat was dus ook wat ik zag. Niet de zachtheid die ook in mij zit. Niet wat er wél goed ging. En al helemaal niet wat er wél okee was aan mij als mens. Dat leek totaal onbelangrijk. En dus was dat onzichtbaar geworden.
Die dag voelde ik dat herstellen ook betekent anders leren kijken. Breder. Milder. Helderder.
Anders leren kijken: een zwart stipje op een wit vel
mijn behandelaar keek me lang aan. Wat hij had gezegd, raakte me. Maar pas veel later begreep ik het echt. Dat was toen ik het begon toe te passen.
Ik leerde om achter de microscoop weg te stappen. Om mezelf ruimte te gunnen: even niet in mezelf graven, even niets analyseren, maar gewoon even ademen. Dat was meer dan genoeg. Ademen.
Weet je wat ik toen zag? Dat het leven helemaal niet alleen maar gitzwart was, maar alleen dat stukje waar ik zo hard op focuste. Daaromheen was er nog wit. En veel ook. Er was nog zoveel wit.
Mijn kinderen die me aankeken alsof ik niet veranderd was. Een dak boven mijn hoofd en genoeg te eten en te drinken. Ik had werk en mensen om me heen die me niet als ‘anders’ zagen, maar gewoon als mens. Mijn zorgzame kant. Mijn humor en ook mijn loyaliteit.
Het was er allemaal al. Ik had alleen niet gekeken.
Jezelf weer zien door anders leren kijken
Voor mij was dat moment in de spreekkamer echt een keerpunt in hoe ik naar mezelf keek. Tot aan die dag had ik vooral (of alleen maar) gekeken naar wat er mis was met mij.
Ik zag mezelf als iemand die had gefaald. In alles. Als iemand die niet goed is en die er niet toe deed. Die het niet waard was.
En dát is precies wat trauma met je zelfbeeld doet. Het zet je achter die microscoop, waardoor je alleen nog maar dat zwarte ziet. Haarfijn, super gedetailleerd en messcherp.
Maar onthoud alsjeblieft dat je zelf beslist of je achter de microscoop blijft zitten, of dat je deze aan de kant schuift.
Ho, niet wegscrollen nu, dit is geen trucje. Dit kun je oefenen. Oefenen in anders leren kijken. Dus niet meer enkel zien wat er zogenaamd stuk is, maar juist ook naar wat wél lukt, naar je mooie, eigenwijze en zachte eigenschappen en maar wat jij jij maakt.
En misschien heb je daar iemand anders voor nodig. Iemand die je zegt: “kijk eens naar het grotere plaatje.”
Zo’n iemand die je ogen opent, zoals mijn behandelaar dat bij mij deed. Die je blik verruimt zodat je de horizon weer kunt zien. Ik hoop zo’n iemand voor je te zijn.
Wat zou je zien als je anders kijkt?
Misschien herken je je in wat ik hierboven beschrijf. Misschien kijk jij ook al jaren naar hetzelfde stuk van jezelf. Naar wat fout ging en naar wat je niet meer voelt. Of naar wat je bent kwijtgeraakt of hebt verloren.
Het stipje waar jij zo hard op focust, is maar een klein deel is van het geheel. Onthoud dat maar.
Wat zou jij zien als je even achter de microscoop vandaan komt?
Meer van dit soort lessen?
In het boek Onderweg schrijf ik meer van dit soort lessen en inzichten. Geen gids naar gegarandeerd geluk, geen 10-stappenplan, maar misschien wel herkenning. Voor jou, als je leeft met trauma, of gewoon met jezelf.